Belasting op robots en AI: rozen en doornen

In februari 2026 kwamen de Waalse kamers van koophandel in het geweer tegen een belasting die velen vergeten waanden: de gemeentelijke belasting op drijfkracht. De onderneming betaalt naar het vermogen van haar motoren, rond 20 € per kilowatt in de provincie Luxemburg volgens L'Avenir. Sinds 2006 vrijgesteld door het Marshallplan, dreigt ze terug te keren nu de gewestelijke vergoeding aan de gemeenten daalt. België belast dus al machines. En dat plaatselijke debat vat het debat over de robottaks en de AI samen: een mooi idee op papier, doornen zodra men het toepast.

Robottaks: een idee van lang vóór de AI

Sinds de stoommachine aan het einde van de achttiende eeuw de Engelse werkplaatsen binnenkwam, stelt elke technische omwenteling dezelfde vraag: aan wie komen de productiviteitswinsten ten goede? De luddieten sloegen de weefgetouwen kapot. Anderen zochten een fiscaal antwoord.

In Frankrijk gaf John Mitchell er in de jaren negentig vorm aan. Als informaticus bij het stadsbestuur van Saint-Denis stelde hij de « ROSE-bijdrage » voor, voor Robots, Ordinateurs et Systèmes Experts, de voorouders van onze AI's. Zijn redenering, opgetekend door Libération in 1998: « Bij gelijk werk kunnen werknemers niet op tegen machines, ten eerste omdat ze minder doelmatig zijn, ten tweede omdat ze voor de werkgever zware sociale lasten vertegenwoordigen. » Zijn verhouding Mac/Man vergelijkt het productievermogen van een machine met dat van een mens. Verhoopte opbrengst: 40 miljard frank, om de 32-urenweek, de steun aan werklozen en de opleiding te bekostigen.

In 2017 verklaart Bill Gates aan Quartz dat een robot die het werk doet van een arbeider met 50 000 dollar loon « op een vergelijkbaar niveau » belast zou moeten worden. Het Europees Parlement haalt het fiscale luik toch uit het verslag Delvaux. In april 2026 beveelt ook OpenAI aan om geautomatiseerd werk te belasten. Op 26 augustus 2026 publiceert Gates op Gates Notes een essay van bijna 6 000 woorden: robottaks, belasting op tokens en beroepen « Human Reserved ».

De rozen: een wereld waarin de machine bijdraagt

Infographic in drie luiken: de vaststelling van een fiscale scheeftrekking tussen werknemer en robot, de oplossing van een ROSE-bijdrage aangevuld met een belasting op AI-tokens, en het doel de mens weer centraal te zetten door omscholing en zorgberoepen te bekostigen — De redenering van de voorstanders van de belasting, in drie tijden: een fiscale scheeftrekking, een heffing op de machine en op de tokens, daarna een herverdeling naar de menselijke beroepen. De bijschriften in het schema staan in het Frans.

Volgens Gates brengt aanwerven lasten op het loon mee, terwijl een robot vanaf de aankoop zonder lasten blijft. De werknemer draagt elk jaar bij; de machine levert een aftrek op. Het belastingstelsel duwt dus naar het vervangen van de mens.

In de roze wereld betaalt de machine bij de aankoop en betaalt de AI bij het gebruik, naar het aantal tokens. Die opbrengsten keren terug naar de mens: beroepsomscholing, beter uitgeruste scholen, sociaal vangnet.

Het tweede luik gaat verder: beroepen aan mensen voorbehouden. Gates noemt het meedelen van een ongeneeslijke ziekte: « Er is geen enkele technische reden waarom een robot dat niet zou kunnen. En toch zou hij het niet mogen. » Al in 2017 wilde hij die opbrengsten richten op de zorg voor ouderen en de begeleiding van kinderen, daar waar menselijk inlevingsvermogen onvervangbaar blijft.

De doornen: bepalen, meten, afstemmen

Infographic die de fiscaliteit van de menselijke werknemer, met hoge sociale bijdragen, vergelijkt met die van de robot, aftrekbaar en afschrijfbaar, met een tabel van de heffingen, de prikkels en het effect op de staatsinkomsten — De scheeftrekking die de belasting wil rechtzetten: aan de ene kant jaarlijkse bijdragen, aan de andere een onmiddellijke aftrek. Ze post per post becijferen is een andere zaak. De bijschriften in het schema staan in het Frans.

De machine bepalen. Een snoepautomaat, een tekstverwerker en een AI-agent vervangen alle drie een deel menselijk werk. Een ruime bepaling treft het werktuig dat helpt; een enge bepaling spaart het werktuig dat vervangt.

De vervanging meten. Een robot vervangt taken, zelden een volledige betrekking. De OESO plaatst 27 % van de banen in beroepen die sterk aan automatisering blootstaan, wat niet betekent dat ze zullen verdwijnen. Wat de belasting op tokens betreft, vergelijkt Oren Etzioni, voormalig directeur van het Allen Institute for AI, ze met een belasting op de aanslagen van een schrijfmachine: een klas met een AI-leerkracht verbruikt onophoudelijk tokens, een model dat een callcenter vervangt kan er weinig verbruiken.

De staten op elkaar afstemmen. Een land dat alleen belast, duwt zijn ondernemingen naar buitenlandse modellen. « Als wij Amerikaanse tokens belasten, wat gebeurt er dan wanneer mensen Chinese modellen gebruiken? », vraagt Etzioni. Het is de vrees die het fiscale luik van het verslag Delvaux heeft doen sneuvelen.

Waarom de btw geslaagd is waar de robottaks faalt

Infographic in twee luiken over de ingewikkeldheid van de belasting: links het hoofdbreken over de bepaling van de robot en van het veronderstelde loon, rechts de economische risico's, verlies aan concurrentiekracht, rem op vernieuwing en beweeglijkheid van het kapitaal — Twee families van hindernissen: bepalen wat een robot is, en vermijden dat een op zichzelf staande nationale belasting de ondernemingen elders doet neerstrijken. De bijschriften in het schema staan in het Frans.

In 1954 in Frankrijk ingevoerd door Maurice Lauré, geldt de btw in meer dan 170 landen, waaronder 37 van de 38 leden van de OESO. Binnen de OESO doen alleen de Verenigde Staten het zonder, met verkoopbelastingen per staat. Drie eigenschappen verklaren dat succes:

Een vanzelfsprekende grondslag: de verkoopprijs.
Een ingebouwde controle: elke onderneming int de btw en trekt die van haar leveranciers af, en eist dus facturen die in orde zijn.
Neutraliteit aan de grenzen: uitvoer vrijgesteld, invoer belast. De btw aannemen benadeelt de uitvoerders niet.

De robottaks heeft geen van die eigenschappen. Haar grondslag is vaag, haar aangifte moeilijk na te gaan, en ze treft de productie in plaats van het verbruik. Zonder wereldwijd akkoord bevoordeelt ze de landen die haar niet toepassen, met verlies aan concurrentiekracht en aan knappe koppen tot gevolg.

De kerosine, die andere belasting die niemand aandurft

De brandstof van vliegtuigen toont wat er gebeurt wanneer een als noodzakelijk beschouwde belasting de instemming van allen vereist. Het Verdrag van Chicago van 1944 verbiedt het belasten van de brandstof aan boord van een vliegtuig dat een grens overschrijdt, en de Europese richtlijn van 2003 stelt kerosine van internationale handelsvluchten nog altijd vrij. De Commissie stelde in 2021 voor die vrijstelling op te heffen. Maar Europese fiscaliteit vereist eenparigheid van de 27, en eind 2025 stelde het Deense voorzitterschap voor de vrijstelling tot 2035 aan te houden. Volgens de RTBF kosten die vrijstellingen ongeveer 10,7 miljard euro aan inkomsten per jaar.

Ondertussen vult de hemel zich. Volgens de IATA bereikte de vraag naar luchtvervoer in 2025 een record, met een stijging van 5,3 %. Elk jaar zonder beslissing voegt vluchten en uitstoot toe. De automatisering volgt dezelfde helling: bij gebrek aan een wereldwijd akkoord beweegt er niets, en de machine gaat vooruit zonder haar winst te delen.

Het standpunt van AS3P: versterkte mensen, geen vervangen mensen

Mensen door machines vervangen en daarna zoeken hoe men machines belast, komt neer op het behandelen van het symptoom. Wij verdedigen gevorderde mensen, uitgerust met werktuigen die hen doelmatiger maken en hun spanning verlagen in plaats van hun aantal.

Een versterkt team brengt meer voort. De onderneming maakt marge en betaalt de bijdragen van haar mensen. De fiscale machine draait, en belastingen zowel als bijdragen keren terug naar het onderwijs, de gezondheidszorg en de omscholing.

Eén voorwaarde: de greep op de werktuigen behouden. Wanneer een kmo haar intelligentie huurt bij een grote internationale groep, verlaat een deel van de waarde het grondgebied. Met een lokale en open source AI zoals BrainDup, bedacht door mensen voor mensen, blijft de productiviteit in de onderneming en in de economie die onze scholen en onze ziekenhuizen bekostigt.

Besluit

De robottaks draagt een rechtvaardige belofte: technologische ontwikkelingen moeten de mens ten goede komen. Maar zoals de belasting op kerosine wacht ze op een wereldwijd akkoord dat niet komt. Elke onderneming kan zonder te wachten van AI een werktuig maken dat haar teams versterkt in plaats van een vervanger die ze verdringt.

Dat is het doel van onze AI-opleidingen: uw medewerkers leren beter met AI te werken. Om erover te praten, maak een afspraak of schrijf ons.

Belasting op robots en AI: de rozen en de doornen