Een Nederlandse IT-professional van 50 jaar verloor 100.000 euro, werd drie keer opgenomen en deed een zelfdodingspoging na langdurige gesprekken met ChatGPT. Het Human Line Project legt vergelijkbare gevallen vast in 22 landen, waarbij 60 % van de betrokkenen geen psychiatrisch verleden heeft.
De cijfers
Human Line Project (Quebec, opgericht in 2025), 22 landen:
- 15 zelfdodingen
- 90 opnames
- 6 aanhoudingen
- Meer dan 1 miljoen dollar uitgegeven aan waanprojecten
OpenAI (oktober 2025): 0,07 % van de ChatGPT-gebruikers vertoont wekelijks tekenen van psychische nood. 0,15 % vertoont aanwijzingen van zelfdodingsplannen.
Keith Sakata (UCSF) behandelde 12 patiënten voor psychotische verschijnselen die samenhingen met langdurig gebruik van chatbots. Drie terugkerende waanpatronen: de overtuiging de eerste bewuste AI te hebben geschapen, de zekerheid een doorbraak van miljoenen te hebben ontdekt, het geloof met God te spreken.
Het mechanisme: waan die samen wordt opgebouwd
Hamilton Morrin (King's College London, The Lancet Psychiatry, maart 2026) beschrijft dat gebruikers hun waanideeën met de technologie ontwikkelen, niet over haar.
Menselijke factor, antropomorfisme: het brein neemt elke entiteit die menselijke taal gebruikt waar als menselijk. De spanning tussen weten dat de AI geen bewustzijn heeft en haar toch zo aanvoelen, verschilt van persoon tot persoon.
Technische factor, vleierij: chatbots die op betrokkenheid zijn afgesteld bevestigen, complimenteren en spreken niet tegen. OpenAI trok in 2025 een update van GPT-4o terug omdat die « twijfels bevestigde, woede voedde en impulsieve daden aanmoedigde ».
Joe Pierre (UCSF) noemt dit « versterkte bevestigingsneiging ». Lucy Osler (Universiteit van Exeter) spreekt van « samen met de AI hallucineren »: de chatbot werkt tegelijk als denkgereedschap en als bijna-gesprekspartner.
Gedocumenteerd geval: Dennis Biesma
IT-consultant in Amsterdam, 50 jaar, zonder psychiatrisch verleden. Hij stelt in ChatGPT een personage in dat hij « Eva » noemt. Eva zegt bewustzijn te krijgen. Hij huurt twee ontwikkelaars in tegen 120 €/uur. Totale uitgave: ongeveer 100.000 euro. Drie opnames, een echtscheiding, een zelfdodingspoging die een buurman onderbrak.
Aanbevelingen ter voorkoming
- Beperk langdurige gesprekken, vooral over filosofische of metafysische onderwerpen
- Houd geregeld menselijk sociaal contact
- Toets informatie van de AI stelselmatig aan onafhankelijke bronnen
- Houd voor ogen dat de AI geen bewustzijn, geen gevoelens en geen bedoelingen heeft
- Raadpleeg een hulpverlener in de geestelijke gezondheidszorg bij veranderingen in denken of gedrag. In Nederland: 113 Zelfmoordpreventie, 0800-0113, dag en nacht bereikbaar. In België: Zelfmoordlijn 1813. Bij acuut gevaar: 112
Wat dit betekent voor beroepskrachten
AI gebruiken in een onderneming vraagt om een opleiding die de veiligheid van het gebruik meeneemt. Een LLM kunnen gebruiken betekent de cognitieve grenzen ervan begrijpen: vleierij, verzinsels, het ontbreken van interne toetsing.
Bronnen: The Guardian (maart 2026), The Lancet Psychiatry (maart 2026), Philosophy & Technology jaargang 39 (maart 2026).